Kąt zaklinowania skrzydła
Kąt zaklinowania (ang. incidence angle) to kąt między cięciwą profilu skrzydła a osią odniesienia kadłuba. Ten kąt determinuje kąt natarcia skrzydła podczas lotu prostoliniowego. Typowe wartości kąta zaklinowania skrzydła w modelach treningowych wynoszą od 1 do 3 stopni (dodatni, czyli krawędź natarcia powyżej krawędzi spływu względem osi kadłuba).
Zbyt duży kąt zaklinowania zwiększa opór i spowalnia model. Zbyt mały powoduje, że model musi lecieć szybciej, aby generować wystarczającą siłę nośną. Zmiana kąta zaklinowania o ułamek stopnia potrafi znacząco wpłynąć na prędkość lotu i kąt szybowania.
Dekalaz, czyli różnica kątów zaklinowania
Dekalaz (ang. decalage) to różnica między kątem zaklinowania skrzydła a kątem zaklinowania statecznika poziomego. Dodatni dekalaz oznacza, że skrzydło ma większy kąt zaklinowania niż statecznik. Jest to standardowe ustawienie dla modeli o konwencjonalnym układzie (statecznik z tyłu).
Dodatni dekalaz zapewnia stateczność podłużną. Gdy model przyspiesza (np. w nurkowaniu), statecznik generuje siłę podnoszącą ogon, co powoduje zmniejszenie kąta natarcia skrzydła i hamuje nurkowanie. Gdy model zwalnia, statecznik opuszcza ogon, zwiększając kąt natarcia i przywracając siłę nośną. Typowy dekalaz dla modeli treningowych wynosi od 1 do 3 stopni.
Skos aerodynamiczny (washout)
Washout to zmniejszenie kąta zaklinowania skrzydła od nasady ku końcówce. Końcówka skrzydła ma mniejszy kąt natarcia niż nasada. Dzięki temu przy przeciągnięciu (stallu) najpierw traci nośność nasada skrzydła, a końcówki zachowują przepływ przyległy dłużej.
Washout poprawia zachowanie modelu przy niskich prędkościach i zwiększa bezpieczeństwo, szczególnie w zakrętach. Typowa wartość washout to 1 do 3 stopni. W modelach free flight washout bywa wbudowany w konstrukcję skrzydła. W modelach RC osiąga się go przez lekkie skręcenie końcówki skrzydła podczas budowy.
Przeciwieństwem washout jest wash-in (zwiększenie kąta ku końcówce), którego należy unikać, ponieważ pogarsza zachowanie modelu przy przeciągnięciu i zwiększa tendencję do wejścia w korkociąg.
Kąt zaklinowania statecznika
Statecznik poziomy w większości modeli treningowych jest ustawiony pod kątem od 0 do minus 1 stopnia względem osi kadłuba (lekko ujemny, krawędź natarcia niżej niż krawędź spływu). To ustawienie w połączeniu z dodatnim kątem zaklinowania skrzydła tworzy dodatni dekalaz.
W modelach free flight kąt statecznika jest krytyczny, ponieważ po starcie nie ma możliwości korekty. Zmiana kąta statecznika o 0.5 stopnia może zmienić tor lotu z stabilnego ślizgu na nurkowanie lub kabrownie. Dlatego regulację kąta statecznika wykonujemy delikatnie, najlepiej za pomocą podkładek (klinów) pod krawędzią natarcia lub spływu statecznika.
Wznios i poliwznios skrzydeł
Wznios (ang. dihedral) to kąt uniesienia skrzydeł względem poziomu. Oba skrzydła tworzą lekki kąt V widziany od przodu modelu. Wznios zapewnia stateczność poprzeczną (boczną). Gdy model przechyli się na bok, skrzydło opuszczone ma większy kąt natarcia niż skrzydło uniesione. Różnica sił nośnych przywraca model do poziomu.
Poliwznios to wznios wielopanelowy, stosowany głównie w szybowcach swobodnie latających. Skrzydło jest podzielone na kilka paneli, z których każdy ma inny kąt wzniosu. Typowy układ to mały wznios panelu nasadowego i większy wznios panelu końcowego. Poliwznios daje silniejszy efekt stabilizujący niż prosty wznios przy mniejszym wzroście oporu.
W modelach RC wznios jest zazwyczaj mniejszy (3 do 7 stopni) niż w modelach free flight (10 do 20 stopni), ponieważ pilot może korygować przechylenia na bieżąco. Nadmierny wznios w modelu RC powoduje tendencję do holendrowania (oscylacji bocznych).
Deska budowlana i kontrola geometrii
Precyzyjna geometria skrzydła i statecznika wymaga budowy na płaskiej, stabilnej powierzchni. Deska budowlana (ang. building board) to płyta korkowa, MDF lub polistyrenowa, na której przypinamy plan i budujemy konstrukcję. Dobra deska musi być idealnie płaska i odporna na klej.
Podczas budowy kontrolujemy kąty zaklinowania za pomocą kątomierza cyfrowego lub analogowego. Warto przygotować klocki o znanych wymiarach (np. 3 mm, 5 mm), które podkładamy pod krawędź natarcia lub spływu, aby uzyskać pożądany kąt.
Po zakończeniu budowy sprawdzamy symetrię skrzydła mierząc odległość od końcówek skrzydeł do osi kadłuba. Różnica większa niż 2 do 3 mm wymaga korekty. Asymetria powoduje skręcanie modelu w jedną stronę.
Regulacja w praktyce
Regulację zaczynamy od ustawienia CG zgodnie z planem, a następnie wykonujemy rzuty próbne z ręki na łące. Obserwujemy tor lotu. Jeśli model pikuje, lekko zmniejszamy kąt zaklinowania statecznika (podnosimy krawędź spływu). Jeśli model kabruje, zwiększamy kąt statecznika (opuszczamy krawędź spływu) lub przesuwamy CG do przodu.
Zmiany wykonujemy małymi krokami. Jeden parametr na raz. Po każdej zmianie kilka rzutów próbnych. Prowadzenie notatnika z zapisem zmian i ich efektów jest nieocenione, szczególnie w modelach free flight, gdzie nie ma możliwości korekty w locie.